عماد الدین نسیمی
عمادالدين نسيمی آنادان دؤغولدوغو يئر و ايل بللی دگيل ، بؤيوك بير احتمالا گؤره ١٣٦٩ ميلادی ده شيروان اطرافيندا شاماخی دا دوغولموشدو .
لطيفی تذكره سينده نسيمی نين بغدادين نسيم آدلی يئرينده ، آشيق چلبی ديار بكر ده ، عرب تاريخچيلری تبريز ده ، ممتاز شاماخی دا سؤنرا لار ايسه شيراز و ... شهرلرينده آنادان اؤلدوغونو يازير لار . عراق توركمن لری اونو اؤزلري نين ايلك شاعری ساييرلار .
سيد علی نسيمی تحصيلاتين شاماخی دا آلميش ، دورون علم لرينی ؛ دينلرين تاريخينی ، منطق ، حكمت ، فقه ، عروض ، قافيه ، رياضيات و نجوم اؤيرنميش ، اؤنونجو عصرده بغداد دا دارا چكيلميش حلاج منصور حسينی نين صوفی گؤروشلرينی تبليغ ائده ن نسيمی ايلك شعرلرينی « حسينی » ، « سيد » و « سيد حسينی » تخلصوايله يازميشدير .
حروفيه فرقه سی نين قؤروجوسو اولان تبريزلی فضل الله نعيمی حروفيليگی يايماق اوچون ١٣٨٦ ينجی ايلده شيروانا گلندن سونرا نسيمی اونونلا گؤروشوب تانيش اولموش و اونون شاگردليگينی قبول ائتميش . نسيمی ، نعيمی نين تعليمينی قبول ائدندن سونرا حروفيه طريقتين فكرلرينی تبليغ ائدن شعرلر يازماغا باشلاميش و اؤز تخلصونو اوستادی « نعيمی » نين تخلصوايله اؤيغونلاشديرماق اوچون « نعيمی » ايله هماهنگ سسلنن « نسيمی » تخلصونو قبول ائتميشدير.
١٣٩٤ نجو ايلده فضل الله نعيمی امير تئيمورون اوغلو ميرانشاه طرفيندن الينجه قالاسيندا اؤلدورولدوكدن سونرا اونون وصيت نامه سينه گؤره نسيمی باكيدان آنادولويا گئديب ( بيرينجی سلطان مراد دؤرونده ) بير مدت آنادولودا قالير . آنادولو دا بير چوخ شاعر و اديب لر له گؤروشور ، آرخاداشليق ائدير ، حاكم طبقه لر حروفيلری بورادا دا تعقيب ائديرديلر . بو اوزدن نسيمی حلبه گئتميه مجبور اولور . بو دورده حلب و مصر ده اصيل تورك اولان مملوك لار حكومت ائديرديلر . نسيمی حلبده بير ياندان صنعت و علم طرفدارلاری آراسيندا بؤيوك حرمت و نفوذ قازانير ، اؤ بيری ياندان جسارتلی و حق سئور شعرلينه گؤره روحانيلر و حاكم طبقه لر آراسيندا دوشمنلری آرتير . اونا گؤره نسيمی ني توتوب حبس ائديب و بويوك شكنجه ايله اؤلدورورلر .
نسيمی نين اولومو بارسينده بئله يازيرلار : حلبده شاعرين سئويملی شاگردلريندن بيری اونون :
« حق بين نظری بايد تا روی مرا بيند
چشمی كه بود خودبين كي روي خدا بيند »
( حقی گؤره ن گؤز گركدير كيم ، منيم اؤزومو گؤرسون ـ خودبين گؤز اللهين اوزونو گؤره بيلمز )
بيتی ايله باشلانان شعرينی اوخويورموش .
ـ بو غزل كيميندير ؟
ـ منيم شعريمدير . ـ دئيه جواب وئرير .
بونا گؤره ده گنجين ( جوانين ) اؤلومونه حكم وئريب ، بؤغاريندان آسماق ايسته يير لر ، بو زمان نسيمی اؤزونو اؤرايا چاتديراراق بئله دئيير :
ـ شعر منيم دير . او گنج منيم خاطريم اوچون غزلی اؤزونه اسناد وئرميشدير .
گنجی بوراخيب نسيمی نی توتوب و دريسينی سويولماسينا حكم وئريرلر .
دريسی سؤيو لاندا شاعر چوخلو قان ايتيرديگيندن رنگي سارالير .
ـ رنگين نه اوچون سارالير ؟ ـ دئيه نسيمی دن سوروشورلار .
نسيمی بئله جواب وئرير :
ـ من ابديت افق لرينده دوغان عشق گؤنشييم ، گؤنش باتاندا رنگی سارالير .
روحانيلر دن بيری بئله دئيير :
ـ بو ائله ملعون دور كی ، اونون قانيندان بير دامجي هارا دوشسه ، كسيب آتماق گركير . تصادفا ُ نسيمی نين قانيندان بير دامجی او روحانی نين بارماغينا سيچرايير . جماعت اوندان بارماغينين كسيلمه سينی ايسته يير لر . اؤ ايسه قورخوب بئله دئيير :
ـ من سؤز مثلی دئميشم .
بو زامان آل قانينا بويانان شاعر نسيمی دئيير :
زاهدين بير بارماغين كسسن دؤنوب حقدن قاچار
گؤر بو مسكين عاشقی ، سر پا سؤيارلار آغلاما
بئله ليك له نسيمی ١٤١٧ ينجی ايلده حلبده فاجعه لی شكل ده اؤلدورولدو .
اونون قبری بو گون حلبده زيارتگاه دير .
نسيمی تورك ، فارس و عرب ديلينده شعر دئييب ، آمما اونون عربی شعر ديوانی ايتيب . نسيمی نين ديوانی دؤنه ـ دؤنه چايا گئديب . نسيمی شعر لرينده نظامی ، مولوی ، عطار و حافظ دن تأثير آليب و اؤزوندن سونرا كی شاعر لرده او جمله دن حبيبی ، كشوری ، حقيقی ، فضولی ، ختايی ( خطايی ) ، قوسی ، غيبی ، محيطی و جعفری ده چوخلو تأثير قويوب .